Tiếng để đời

0
Tiếng để đời

Đọc bài Tiếng để đời mới nhất

Lý Tư làm quan đến chức thừa tướng dưới đời Tần Thủy Hoàng ở Trung Quốc thời cổ đại. Ông là người có công lớn trong việc giúp Tần Thủy Hoàng thống nhất các nước chư hầu, đưa Trung Quốc trở thành một nước phong kiến tập quyền, thống nhất về văn tự, đo lường và tư tưởng.

Lý Tư là người đất Thượng Sái thuộc nước Sở. Ông được sinh vào thời Chiến quốc, thời “bảy nước tranh hùng”. Ông và Hàn Phi đều là học sinh của Tuân Huống, tuổi xấp xỉ nhau. Lúc còn ít tuổi, Lý Tư làm thư ký quản lý văn thư của xã. Đây là một việc trái với lý tưởng và lòng mong muốn khiến Lý Tư hết sức bất mãn. Ông không bằng lòng với kiếp “áo vải” và thoát khỏi .

Sau đó, Lý Tư đến Tam Lăng theo học Tuân Huống. Tuân Huống là một thầy giáo Nho học, trong sử sách còn gọi ông là Tuân Tử. Đến khi thành tài, Lý Tư nhận thấy mình có theo vua Sở cũng không làm nên sự nghiệp gì, mà sáu nước đều yếu không có nước nào có thể giúp ông lập công danh. Khi ấy, duy chỉ có nước Tần là cường thịnh, vì vậy Lý Tư đã bỏ nước Sở để sang nước Tần đầu quân cho vua Tần.

Vào năm 247 trước Công nguyên, Lý Tư đến nước Tần và gặp lúc Trang Tương Vương chết, Lý Tư bèn cầu xin làm môn hạ của Văn Tín Hầu Lã Bất Vi, khi đó là thừa tướng của nước Tần. Lã Bất Vi cho rằng Lý Tư là người hiền nên dùng làm quan “Lang”. Lý Tư nhờ vậy có cơ hội du thuyết và được vua Tần Thủy Hoàng cho làm trưởng sử, rồi khách khanh. Trong số 3.000 người “khách” của Lã Bất Vi, Lý Tư nhanh chóng trở thành người nổi trội nhất.

Nhưng giữa lúc Lý Tư đang thuận buồm xuôi gió trên con đường làm quan thì năm 246 trước Công nguyên, nước Hàn do không chống nổi sự tiến công của nước Tần nên đã lập kế phái “thủy công” (tức là các chuyên gia thủy lợi) của nước Trịnh đến Tần. Trịnh Quốc người nước Hàn đã đến để can vua Tần đừng đào sông tưới ruộng. Sau đó sự việc vỡ lở, các tôn thất và các quan đại thần khuyên Tần Vương đuổi tất cả những người khách đi. Lý Tư cũng ở trong số khách bị đuổi. Nhưng Lý Tư đã trổ tài thuyết khách, khiến vua Tần bỏ lệnh đuổi khách và tiếp tục cho Lý Tư làm quan như cũ.

Vào năm thứ 9 đời Thủy Hoàng, Tần Vương đã hạ lệnh bãi chức Lã Bất Vi và giam giữ tại Hà Nam. Nhân lúc này các đại thần, tôn thất nhà Tần nhắc lại chuyện cũ, yêu cầu “trục khách”. Vua Tần chính thức ban bố lệnh rà soát cả nước và Lý Tư lúc bấy giờ cũng là một đối tượng quan trọng bị trục xuất. Ông đã viết bức thư “Gián trục khách thư” dâng lên vua Tần. Đọc xong thư của Lý Tư, vua Tần tỉnh ngộ và lập tức bỏ lệnh “trục khách” rồi cử người đuổi theo Lý Tư mời ông quay lại.

Thời gian biến đổi, khi Lý Tư nắm được quyền thế trong tay, lại có thay đổi về nhân cách, luôn chạy theo tư lợi. Một khi tài năng và học vấn của người khác có thể uy hiếp ông ta thì dù nhân tài nào đi nữa, ông đều không cộng tác, dùng nhiều âm mưu quỷ kế để cho kẻ khác nhanh chóng bị tiêu diệt. Tuy Hàn Phi là người bạn học cũ của ông, nhưng do Hàn Phi sau này là người tâm phúc bên cạnh vua Tần, nên đã bị Lý Tư hại cho đến chết.

Lời bàn:

Theo sử cũ, sau hai mươi năm làm quan, Lý Tư đã giúp vua Tần thôn tính hết các nước chư hầu rồi thống nhất Trung Quốc. Khi Tần Vương Chính trở thành hoàng đế đã phong Lý Tư làm thừa tướng. Nghe theo ý của Lý Tư, Tần Thủy Hoàng không phong đất, lập vương để thống nhất về thể chế chính trị. Lý Tư cũng khuyên Thủy Hoàng thống nhất về mặt hệ tư tưởng, chữ viết và phương tiện đo lường. Đó là công lao của Lý Tư, song ông cũng là người có tội lớn với nhân dân Trung Quốc thời đó. Bởi Lý Tư cũng là người khuyên Tần Thủy Hoàng thực hiện chính sách ngu dân để cai trị. Thực hiện chính sách này, Tần Thủy Hoàng cho chôn sống học trò và đốt hết sách vở, chỉ để lại sách thuốc, sách bói, sách trồng cây. Mục đích của việc làm này là để tránh chuyện dùng việc xưa xét đời nay.

Công lao lớn nhất của Tần Thủy Hoàng và các phụ tá của ông là thống nhất được đất nước Trung Hoa cổ đại về lãnh thổ, tư tưởng, chữ viết và phương tiện đo lường. Song, chính tội ác tày trời và những hành động dã man của triều đại nhà Tần đã làm cho vương triều này tan rã ngay sau cái chết của Tần Thủy Hoàng. Làm quan đến mức trên muôn vạn người và chỉ dưới có một người nhưng tiếng xấu muôn đời không sao gột rửa được thì quả là đáng trách. Bia để miệng, tiếng để đời là vậy, xin hậu thế đừng ai quên điều này.

Đ.T


Nhận thông báo qua email
Nhận thông báo cho
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments